Opinie: De schaal van vertrouwen

Boeren zijn actief op twee assen: de X-as van de sector en de Y-as van de regio. Je bent melkveehouder in de Achterhoek, akkerbouwer in de Noordoostpolder, tuinder in het Westland, enzovoort. Je bent voor de afzet van je producten lid van een landelijke coöperatie en je doet aan agrarisch natuurbeheer in je eigen regio.

Het is de bedoeling dat er tussen deze assen een mooie opgaande lijn te zien is. Zo werkt het in de praktijk nu echter niet. Er is sprake van stagnatie of zelfs van een flat-line. De oorzaak ligt besloten in een landsbestuur dat denkt centraal te staan, maar zou moeten opereren als een slimme schakel tussen de Europese regio en de provinciale regio.

De schaal van Noordwest-Europa

We produceren als Nederlandse landbouw voornamelijk voor de Noordwest-Europese markt. Op een denkbeeldige kaart bestaat uit onze regio uit een cirkel met aan de randen Londen, Parijs en Berlijn. We zijn als Nederland het groene hart tussen drie wereldsteden – met een paar mooie zeehavens, wat pittoreske dorpjes en een fabriek voor chipmachines.

Het is dan best vreemd om op Europese schaal afspraken te maken, maar vervolgens in ons uppie voor de postzegel Nederland beleid te maken. Stikstof, waterkwaliteit, klimaat en voedselzekerheid zijn bij uitstek onderwerpen om grensoverschrijdend op te pakken. We hebben er als land de internationale contacten en instituten voor. Nu de uitvoering nog.

De landbouw is bekend met schaalvergroting, maar ons landsbestuur is op de schaal van de jaren 50 blijven steken. Samen optrekken in de Benelux, met Frankrijk en Duitsland, met de Scandinavische landen en met het Verenigd Koninkrijk ligt voor de hand. Noordwest-Europa is immers dé regio waar hoogwaardig voedsel wordt geproduceerd en geconsumeerd.

Er zijn in Nederland meer dan genoeg regionale voorbeelden hoe de emissies van ammoniak en nitraat kunnen worden teruggedrongen, hoe kringlopen beter kunnen worden gesloten en hoe verdienmodellen kunnen worden verbeterd. Toch lukt het onvoldoende om ruimte te maken voor deze regio’s in samenhang met het landelijke en Europese beleid.

De schaal van het platteland

Ondertussen wringt in Nederland de schaal van ons platteland met de bestuurlijke indeling. Mensen herkennen zich niet altijd in hun gemeente, hun waterschap of hun provincie. Een natuurlijke regio bestaat wellicht uit een handvol gemeenten, soms wat meer en soms wat minder. Het is deze kleine regio waar je je thuis voelt, waar je werkt en waar je mensen kent.

Het is deze regio waar boeren goed kunnen samenwerken. Denk aan samen zoet water opslaan, groene reststromen verwerken, of het landschap onderhouden. Denk ook aan korte ketens en aan multifunctionele landbouw. Het is deze regio waar melkveehouders en akkerbouwers grond, voer en mest uitruilen en bouwplannen verder kunnen verduurzamen.

Er zijn in Nederland meer dan genoeg regionale voorbeelden hoe de emissies van ammoniak en nitraat kunnen worden teruggedrongen, hoe kringlopen beter kunnen worden gesloten en hoe verdienmodellen kunnen worden verbeterd. Toch lukt het onvoldoende om ruimte te maken voor deze regio’s in samenhang met het landelijke en Europese beleid.

De schaal van Nederland

Aan ons landbestuur stellen we meestal de verkeerde vragen. Het gevolg is dat we de verkeerde antwoorden krijgen. We vragen om een vuist op tafel en missen vervolgens de uitgestoken hand. We vragen om kordaat leiderschap maar zijn daarna getuige van uitzichtloos lijden. Het wordt tijd om andere vragen te gaan stellen.

Wat we nodig hebben in Den Haag zijn slimme verbinders en praktische vertalers. Pak de Europese afspraken op en vertaal die naar een Noordwest-Europese aanpak. Dan zal Nederland flink aan de bak moeten, maar krijgen we ook kansen in de markt. Verbind daarbij regionale opgaven aan elkaar en benut de kracht van gemeenschap.

De waagschaal voor 2026

Van onze twaalf provincies grenzen er zeven aan het buitenland. Boeren, bedrijven, coöperaties, gemeenten en provincies kunnen de Europese samenwerking verder brengen. Het ministerie van LVVN heeft een geweldig internationaal netwerk van attachés. De infrastructuur voor betere Europese samenwerking ligt er. Breng noaberschap naar Europa.

Ondertussen kan elk bedrijf in de eigen regio aan de slag met bestaande opgaven en nieuwe kansen. Werk samen, bouw iets nieuws op, kom met oplossingen en maak de wereld mooier. Betrek vooral de buitenwereld erbij. Ontwikkel je bedrijf, ontwikkel je dorp, ontwikkel je regio. Stippel een route uit en zet de stijgende lijn in op de schaal van vertrouwen.