"Phytophthora blijft ons steeds een stap voor"

“Ik kom wel eens telers tegen die denken dat we de phytophthora met een paar mooie zomers wel weer kwijt zijn. Maar dat is een illusie.” Geert Pinxterhuis, programmamanager van het Actieplan Plantgezondheid van BO Akkerbouw én voorzitter van de Taskforce Phytophthora, krijgt vaak signalen dat de aardappelziekte de akkerbouwsector de komende jaren nog intensief gaat bezighouden. Maar hij ziet ook positieve ontwikkelingen.

“De oprichting van de Taskforce eind 2023 is een gouden greep geweest. Het was een reactie op een dramatisch seizoen waarin sommige betrokkenen zelfs vreesden dat we de aardappelteelt zouden kwijtraken. Het heeft iedereen op scherp gezet.” De Taskforce kwam - in afstemming met wetenschappers en experts - met een reeks maatregelen waarvan het combineren en afwisselen van middelen voor veel telers de meest ingrijpende was. “Dat is door de overgrote meerderheid van de aardappeltelers heel goed opgepakt en dat verdient een compliment”, vervolgt Pinxterhuis. “Helaas zijn er ook nog telers die het niet consequent doen of helemaal hun eigen gang gaan. En er zijn telers die denken dat de gewasbeschermingsmiddelen industrie het wel gaat oplossen maar die komen van een koude kermis thuis.”

Daarin krijgt Pinxterhuis bijval van Marjo Kruts, R&D manager gewasbescherming bij BASF Agro. “Er zitten geen nieuwe actieve stoffen tegen phytophthora in de pijplijn. Niet bij ons en naar ik begrepen heb ook niet bij de collega’s. Er komen hooguit nieuwe combinaties van bekende actieve stoffen. En ondertussen is de realiteit dat we bestaande middelen kwijtraken. We krijgen bijvoorbeeld te maken met herbeoordelingen en niet elk verzoek tot herregistratie wordt gehonoreerd. Aardappeltelers moeten zich er op voorbereiden dat de gereedschapskist steeds leger wordt. We moeten zuinig zijn op wat we hebben en alle handvatten aangrijpen om phytophthora de baas te blijven.”

Biologische middelen

Een van die handvatten schuilt wellicht in de toepassing van biologische middelen. “Daar kijken we serieus naar”, vertelt Pinxterhuis. “Maar daar moeten we nog mee leren werken. Daarom starten we dit jaar met een pilotproject om de mogelijkheden van biologische middelen te toetsen. We gaan ze inzetten in rassen met verbeterde resistentie en als onderdeel van normale schema’s in afwisseling met chemie. En we gaan kijken of we deze middelen versneld toegelaten kunnen krijgen. Over al deze aspecten moeten we nog veel kennis opdoen en dat doen we als sector samen met LVVN, Ctgb en NVWA.”

Kennis is sleutelwoord

Kennis is ook het sleutelwoord als het gaat om de schimmel zelf. “Phytophthora is de best onderzochte ziekte van de akkerbouwgewassen en toch verrast de schimmel ons elke keer weer opnieuw.” Aan het woord is Geert Kessel, onderzoeker gewasgezondheid bij WUR en als adviseur nauw betrokken bij de activiteiten van de Taskforce Phytophthora. “Phytophthora heeft eigenschappen die het zeer lastig maken om de schimmel te beteugelen. Om te beginnen past de schimmel zich zeer snel aan. Niet voor niets zijn we al toe aan variant nummer 47 (EU 47). Phytophthora blijft ons steeds een stap voor. En het is ook niet zo dat er altijd maar één soort tegelijk actief is. Je moet je voorstellen dat er boven je aardappelperceel altijd een wolk verschillende sporen hangt waarvan een deel al resistent is voor een bepaald middel. Er zijn zelfs al combinaties van middelen bekend waar resistentie tegen bestaat. Dit soort kennis brengen we via de Taskforce bij de adviseurs zodat zij slimme schema’s kunnen maken. Maar je loopt met phytophthora eigenlijk altijd achter de feiten aan. En zo vreet de schimmel langzaam onze gereedschapskist leeg. En tot overmaat van ramp hebben de sporen aan twee uur bladnat genoeg om te infecteren.”

Lichtpuntje

Kessel ziet nog wel een lichtpuntje. “Voor de toekomst denk ik dat het mogelijk wordt om online in het veld te bepalen welke phytophthora bij jou in het perceel zit zodat je daar exact je middelkeuze en timing op kunt aanpassen. Sporenvangers en labtechnieken bestaan al. Maar het duurt nog vele jaren voordat er een handzame oplossing is.”

BOS-en en rassen met verbeterde resistentie

Een gereedschap dat nu al beschikbaar is en volgens Kessel veel meer aandacht verdient, zijn de beslissingsondersteunende systemen. “Die werken gewoon goed”, stelt de onderzoeker. “In een jaar als 2025 zien we dat gebruikers van een BOS met soms wel 40 procent minder bespuitingen hun gewas toch gezond houden. En als je minder spuit bespaar je niet alleen op kosten maar draagt je ook bij aan het behoud van middelen. Want elke keer spuiten is voor een schimmel ook een kans om resistentie te ontwikkelen.”

Het terrein waar volgens Pinxterhuis op termijn de grootste winst is te behalen is het rassenassortiment. “Met de inzet van rassen met verbeterde resistentie kunnen we gigantische stappen zetten bij het beteugelen van phytophthora. Die rassen bestaan ook en in de biologische teelt en in de zetmeelteelt worden ze al flink gebruikt. Ook voor gangbare consumptietelers zijn er al rassen die je met veel minder spuiten, soms wel 90 procent minder, gezond kunt houden. Voor een echte doorbraak is het nodig dat de verwerkende industrie en de retail hun wensen aanpassen en deze rassen gaan accepteren en promoten. Maar dat is een taai proces.”