Column: Stikstofsleutel van Jetten ligt bij andere kijk op natuurmonitoring

De uitspraken van premier Rob Jetten afgelopen week in de Tweede Kamer over het oplossen van de stikstofcrisis waren in lijn met de eerder naar buiten gekomen regeringsverklaring. Hij voegde daar nog aan toe dat er anderhalf jaar stilstand was geweest op dit dossier door kabinet Schoof. Dat klopt natuurlijk niet, want onder Wiersma en Rummenie zijn er wel degelijk stappen gezet. Wat Jetten bedoelde was dat onder Schoof anders met de plannen van Rutte 4 werd omgegaan en dat hij met zijn kabinet probeert die draad van Rutte 4 weer wat meer op te pakken.

Inhoudelijk trekt Jetten de lijn van Schoof in feite gewoon door met opkoopregelingen, doelsturing en zonering om Natura 2000-gebieden. Het zijn allemaal maatregelen die de uitstoot en depositie van stikstof kunnen verminderen. Maar of het de stikstofcrisis gaat oplossen is onduidelijk, omdat het vooral juridisch is en nog steeds hangt op kritische depositiewaarden en Aerius.

Nationale koppen

Een oplossingsrichting die nog nauwelijks verkend is door de Nederlandse regering is de manier waarop Nederland de natuur monitort en beoordeelt. Voormalig staatssecretaris Rummenie probeerde daar al iets aan te sleutelen door per natuurgebied beter te kijken wat het belangrijkste probleem was en daar de maatregelen op in te zetten om tot een betere natuurkwaliteit te komen. In plaats van stikstof komt dan verdroging vaak naar boven als een veel belangrijkere drukfactor. Maar vorige week werd ik erdoor Irene van der Marel op gewezen dat de manier waarop we vastgelegd hebben om de natuur te monitoren ook beleidsruimte geeft.

Van der Marel zocht in haar rol van consultant in opdracht van de PVV in Drenthe uit of er provinciale koppen op het Europese natuurbeleid zijn gezet. Daarmee bedoelt ze of de provincie Drenthe, maar eigenlijk Nederland, ambitieuzer is qua natuurbeleid dan Brussel strikt eist. De uitkomst van haar onderzoek presenteerde ze vorige week op het provinciehuis in Assen. Ze kwam tot elf koppen. Ik kan zelf niet goed beoordelen of dat allemaal klopt, omdat er inmiddels veel jurisprudentie is. En het hangt er ook vanaf hoe je bijvoorbeeld de Habitatrichtlijn precies interpreteert. Ik kan me voorstellen dat het ministerie van LVVN dat soms anders ziet dan iemand als Van der Marel.

Interpretatieruimte

Maar interessant is zo’n analyse wel en Van der Marel vindt daarin zelf de verklaring, waarom Nederland en dus ook de provincies stellen dat het slecht gaat met de natuur. Alle EU-landen hebben natuurgebieden aangewezen om specifieke diersoorten of habitattypen te beschermen. Hoe die natuur beschermd moet worden is aan de lidstaten overgelaten, maar er zijn vanuit Brussel wel kaders meegegeven. Dat geldt ook voor het monitoren van de natuur. Daarmee waarborgt de Europese Unie dat er op een zelfde wijze naar natuurkwaliteit wordt gekeken en dus ook op een zelfde wijze wordt vastgesteld of de natuur verbetert of achteruit gaat.

Maar er blijft interpretatieruimte voor de lidstaten binnen die kaders, bijvoorbeeld bij het bepalen van verbeter- of uitbreidingsdoelstellingen. Een lidstaat bepaalt dit op basis van verwachtingen die er zijn door onder andere de abiotische omstandigheden in het gebied te vergelijken met het opgestelde natuurprofiel voor een specifiek habitattype. Wanneer een lidstaat veel verbetering verwacht of negatiever geformuleerd te rooskleurig kijkt, ontstaat er een enorme ambitie. Een ambitie die in sommige gevallen onrealistisch is, waardoor er altijd sprake blijft van een slechte staat van de natuur.

Aerius oneigenlijk gebruikt

Ook stikstofmodel Aerius wordt volgens Van der Marel oneigenlijk gebruikt bij het bepalen van de staat van de natuur. Nederland rapporteert aan Brussel over de staat van de natuur in een zogenaamd Artikel 17-procedure. Een onderdeel daarvan is de beoordeling van structuur & functie van ieder habitattype die we moeten beschermen. Hierin kijkt iedere lidstaat onder andere naar de abiotische randvoorwaarden. Voedselrijkdom is er daar één van. Doordat Nederland hiervoor Aerius gebruikt en stikstofdepositie via een modelberekening toevoegt, kleurt hier alles rood. En dat werkt door in de totaalbeoordeling van het habitattype. Het stikstofmodel Aerius kun je daar in feite niet voor gebruiken, want modellen worden ingezet om toekomstscenario’s te verkennen. Niet om de feitelijke staat van de natuur te bepalen.

Een ander voorbeeld is het toevoegen van een toekomstscenario aan de rapportage die naar Brussel gaat. Dat wordt niet gevraagd en ook daardoor lijkt de natuur er slechter voor te staan.

Drenthe wijst alles af

Inmiddels heeft de provincie Drenthe gereageerd op het onderzoek. Ik vermoed dat er over de antwoorden afstemming is gezocht met het ministerie, dan wel dat de antwoorden grotendeels rechtstreeks uit Den Haag komen. Iedere aangedragen kop wordt daarin weerlegd. Dat is niet verrassend, omdat er echt wel goed is nagedacht over het opzetten van zo’n systeem. Maar het blijft afhankelijk van de gekozen interpretatie en die had ook iets anders kunnen zijn. Andere lidstaten gebruiken geen Aerius, dus alleen dat toont al aan dat er ruimte ligt voor een specifieke invulling van dit beleid.

Bijzonder is de reactie van de provincie Drenthe op de kop dat er soms nationaal extra soorten of habitatkenmerken benoemd zijn die niet expliciet in Europese regelgeving verplicht zijn. Provincie Drenthe stelt dat het lastig is om hier op in te gaan: ‘… omdat niet is aangegeven welke soorten in welke gevallen het betreft. Dit is een Nederlandse invulling van de VHR. Of het een zwaardere interpretatie is dan noodzakelijk is, is aan het Rijk. In Drenthe zijn in Natura 2000-gebieden geen extra soorten aangewezen ten opzichte van de landelijke vereisten. Hier is dus geen sprake van een Drentse kop.’

De redenering van de provincie is opmerkelijk. Ze weten niet goed waar het over gaat, verwijzen vervolgens naar Den Haag die verantwoordelijk is en stellen dat de provincie dat precies zo heeft overgenomen en concluderen vervolgens dat er geen sprake is van een kop. Ik denk dat de provincie met zo’n antwoord vooral laat zien over te weinig expertise te beschikken.

Slimmer rapporteren

Die expertise is er wel op het ministerie en daar zit sinds deze week een nieuwe bestuurder. Ik hoop dat minister Van Essen samen met Jetten ook hiernaar gaan of laten kijken en dan een beetje proberen vol te houden. Het slimmer rapporteren zou zomaar een groot deel van de sleutel kunnen zijn om de stikstofcrisis op te lossen.