Column: Eindelijk een integrale stikstofoplossing
‘De Nederlandse stikstofcrisis, van verwarring naar verbinding’, dat is de titel van het nieuwste rapport om de stikstofcrisis vlot te trekken. Ik denk dat het een goede kans maakt om uiteindelijk omgezet te worden naar beleid. Dat komt in de eerste plaats door de samenstellers van het rapport. Die hebben verschillende achtergronden en adviseerden eerdere kabinetten, Tweede Kamerleden en provincies op hun eigen terrein. Wouter de Heij timmerde de laatste jaren aan de weg als criticaster van het stikstofmodel Aerius en maakte zich de wetenschappelijke literatuur over stikstof eigen om beargumenteerd tot ander beleid te komen. Maar hij kreeg weinig gehoor, of laat ik het zo zeggen, de politiek wilde er niet aan. Maar dat gold ook voor een hoogleraar milieurecht als Chris Backus en vanuit de ecologische hoek kwam men vrij vertaald niet verder dan dat het ecologisch gezien slecht gaat en zelfs de meest draconische maatregelen nog niet voldoende waren.
Alle rapporten en adviezen ten spijt bleef het dossier vastzitten. Maar deze onderzoekers zochten elkaar voor dit onderzoek op. Vanuit ecologie schoven Han van Dobben en Wim de Vries aan en Gerard Ros bracht bodem deskundigheid in. In plaats van advies op enkel eigen deskundigheid, doen ze het nu samen en komen ze samen ook tot oplossingen. En onderschrijven ze daarmee ook de kennis en argumentatie van de andere onderzoekers.
En eerlijk is eerlijk, niet alle voorstellen zullen door iedere veehouder met gejuich worden ontvangen. De locatie van het bedrijf bepaalt nog steeds of je ergens kan blijven boeren of dat je moet verplaatsen of beter kunt stoppen. Maar er tekent zich wel een richting af die lijkt op een uitgang uit de stikstofcrisis.
Drie problemen
De onderzoekers stellen dat er drie onderliggende problemen zijn die de stikstofcrisis vormen. Het eerste probleem is milieukundig en houdt in dat er vanwege allerlei doelen voor natuur, klimaat en waterkwaliteit minder stikstof en ammoniak uitgestoten mogen worden. Het tweede probleem betreft ecologie. Wat hier opvalt is dat de onderzoekers zich niet enkel op stikstof concentreren maar het breed zien. Tot slot zien ze het juridische probleem. Het draait daarbij om hoe Nederland de habitatrichtlijn en het daaraan verbonden voorzorgbeginsel in de Omgevingswet heeft geïmplementeerd.
Citaat: „Dit additionaliteitsvereiste is verworden tot een complexe en bijna onmogelijke bewijsopdracht, waardoor zelfs projecten die stikstofemissies vergaand reduceren moeilijk kunnen worden vergund. In de Nederlandse vergunningensystematiek is het doel van verlaging van de stikstofdepositie (milieukunde) op ongelukkige wijze verknoopt geraakt met de resultaatsverplichting van natuurherstel (ecologie). Daardoor is er vrijwel geen ruimte voor ondernemers om hun stikstofuitstoot te verminderen door gebruik te maken van technische innovaties.”
Zones, regio's en bedrijven
Tot zover de drie problemen. Hoe willen de onderzoekers dat dan oplossen? Voor het milieukundige probleem stellen ze doelsturing op de verlaging van stikstof-emissie voor. Er moeten landelijke generieke maatregelen komen, een regionale maximale norm voor stikstofemissie en een bedrijfsnorm met een expliciete juridische plicht om het plafond niet te overschrijden. Omgezet naar beleid betekent stikstofgevoelige emissiearme zones van 500 meter rondom de meest stikstofgevoelige natuurgebieden. „In de praktijk betekent dit het stopzetten van het gebruik van dierlijke mest (of de inzet van technieken waarmee de ammoniakemissie bij toediening stopt) en de uitkoop of verplaatsing van aanwezige stallen binnen deze zone. De beoogde emissiereductie is in deze zone groter dan 80 procent in vergelijking met de conventionele landbouwpraktijk.”
Voor regio’s zoals de Peel en Gelderse Vallei stellen de onderzoekers een regionale aanpak voor met uitkoop, ruilverkaveling of landherinrichting, technische innovaties in stallen, verbeteringen in management en mesttoediening. De beoogde emissiereductie die in deze regio’s behaald kan worden, varieert volgens de onderzoekers tussen 50 en 65 procent ten opzichte van 2019. Buiten deze regio’s en de bufferzones volstaat dan een generiek emissiebeleid met een reductie van 25 tot 30 procent ten opzichte van 2019.
Interessant is ook dat de onderzoekers een grote rol zien voor natuurbeheer binnen de natuurgebieden. Citaat: „De grote terreinbeherende organisaties hebben hierin een decennialange achterstand opgelopen. Het is belangrijk dat zij een duidelijke, meerjarige opdracht krijgen met concrete doelstellingen, met stabiele financiering en heldere prioriteiten in de maatregelen, om dit actieve beheer grootschalig en versneld ter hand te nemen.” Vrij vertaald betekent dit dat ze gewoon aan de slag moeten en van het voorzichtige en vooral niets doen-beheer af moeten stappen. En nieuw onderzoek over het strooien van steenmeel op hei en bos op de Ginkelse heide van B-ware in opdracht van de provincie Gelderland laat zien dat dit soort maatregelen erg effectief zijn en de biodiversiteit een grote boost geven. De onderzoekers roepen de provincies dan ook op om dit soort maatregelen en vooral de grotere inspanning op te nemen in de beheerplannen.
Jetten en Van Essen klaar
En tenslotte wordt het juridische probleem omzeild door de doelsturing. Omdat een bedrijf, een regio en de rest van Nederland juridisch beschouwd moeten worden als een milieugebruiksruimte kan het bevoegde gezag daarbinnen afwegingen maken en vergunningen verstrekken. Daarmee vervalt de additionaliteitstoets, dus dat stikstofruimte eerst naar de natuur moet zolang Aerius uitrekent dat er meer stikstof valt in natuur dan de natuur aankan.
Verder willen ze de rekenkundige ondergrens ingevoerd zien, zodat de meeste PAS-melders gelegaliseerd worden en de overige PAS-melders en interimmers moeten een generaal pardon krijgen. Zij hebben volgens de onderzoekers, waaronder dus ook twee juridisch onderlegde deskundigen, niets fout gedaan.
Ik denk dat Rob Jetten en minister Van Essen dank je wel kunnen zeggen tegen deze onderzoekers. Ze moeten wel erg sterk in hun schoenen staan, om dit aan de kant te gooien.
