Column: Consolidatie

Maar als de geschiedenis van onze landbouw íéts leert, is dat consolidatie in de sector zelden een zegen is voor de sector als geheel. Consolidatie heeft vanuit zichzelf iets destructiefs in zich. Het is verschraling. Afname in aantal en in diversiteit samenhangend met een toegenomen machtsconcentratie. Macht die in dit geval tenminste nog bij de boeren zelf ligt. De drijvende kracht achter dit proces? Inderdaad consolidatie, maar dan binnen het grotere geheel. Waarbij grote conglomeraten de dienst uitmaken. Bedrijven als Bayer, Corteva, Cargill en ADM. Onlangs las ik in een artikel van Follow the Money dat volgens Anastasia Nesvetailova, hoofd macro-economisch en ontwikkelingsbeleid bij de UNCTAD, 70 tot 90 procent van de wereldwijde voedselvoorziening gecontroleerd wordt door een handvol bedrijven. Ze fungeren daarbij ook als schaduwbanken. Daarbij komt 75 procent van de inkomsten van deze bedrijven uit hun financiële activiteiten in plaats van uit de handel in voedsel. Met dit in het achterhoofd mogen we onszelf toch weleens afvragen wat het uiteindelijke doel is van dit alles, hoe we ons voedselsysteem georganiseerd wensen te hebben.

Iedere consolidatiegolf is vaak gedreven vanuit schaalvoordelen en efficiëntie. Maar tot wanneer is schaal een voordeel en wat is efficiënt? Elke trede hoger op een ladder maakt doorgaans dat je instabieler staat. Stap je mis op de eerste trede, dan gebeurt er maar weinig. Een misstap bovenaan, je bent morsdood. Als groei daarnaast gebaseerd is op schulden, dan neemt dat risico behoorlijk toe. Efficiëntie op papier is nog niet de praktijk, dat liet BayWa wel zien. Hoe efficiënt is je schaalvoordeel nog als je in de touwen hangt? Als coöperatie zit je in een lastig parket; linksom moet je je staande houden in de grote boze buitenwereld en rechtsom wil je je identiteit en verbondenheid niet te grabbel gooien. Dit laatste is wel de basis. Onderling vertrouwen en verbondenheid maakt de fundering waarop de ladder staat. Hoe tastbaarder, kleiner en dichterbij iets is, des te coöperatiever de gedachte. Hoe verder weg, rationeler en zakelijker de organisatie, des te lager dat vertrouwen. Wil je dus niet je eigen poten onder de stoel wegzagen, zul je hier de focus op moeten blijven houden. Want de plus zal pas blijken in barre tijden, als het vertrouwen in elkaar de basis is en als je echt het verschil kunt maken.