Column: Amsterdamse verwardheid na kijken natuurdocumentaire

Verward. Dat is het woord dat bij mij bleef hangen na vertoning van de documentaire ‘Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid’ in Pakhuis De Zwijger. Afgelopen dinsdag verzorgde stichting Aan Tafel in dit Amsterdamse debatcentrum de vertoning. Daarna volgde een dialoog met vraagsessie. Ik vond het een interessante avond, doordat er een zeer gemêleerd publiek zat. En die stelden vragen. Een jongeman in de zaal gaf aan niet veel van natuur te weten, maar was wel in Macedonië en Noorwegen geweest. De biodiversiteit is daar veel groter dan in Nederland, zo betoogde hij, dus hij heeft sterk het gevoel dat het niet goed gaat in de Nederlandse natuur. Na het kijken van de docu gaf hij aan ‘super verward’ te zijn.

Ik vind dat een positieve ontwikkeling, want dat betekent dat je toch ergens een zaadje weet te planten en mensen aan het denken zet. En ik herken het ook, die verwardheid. Ik las een paar jaar geleden ook dat de natuur op omvallen staat. Maar hoe meer ik erover las en schreef hoe verwarder ik raakte. Door vragen te blijven stellen kwam ik uiteindelijk op het onderwerp van deze documentaire uit. Dus het is niet meer dan logisch dat mensen die alleen maar horen dat het slecht gaat met de natuur na het kijken diezelfde verwardheid ervaren.

Gekozen gebieden

Maar er kwamen ook andere vragen. Vragen over de gekozen gebieden met als achterliggende vraag of ik niet toevallig een aantal gebieden had uitgekozen waar het goed mee gaat. Ik denk zelf van niet, omdat de ontwikkeling van bijvoorbeeld bossen in Nederland een positieve trend laat zien. En in de hele kuststreek van Nederland is bijvoorbeeld de verdroging door drinkwaterwinning aangepakt, waardoor Texel daar een voorbeeld van is in plaats van een uitzondering. En in de uiterwaarden is op heel veel locaties aan natuurontwikkeling gedaan, dus de Millingerwaard is daarvan weer een voorbeeld.

En er zijn meer gebieden waar ik de afgelopen jaren over schreef waar met goed beheer en natuurontwikkeling positieve stappen zijn gezet. De verwarring zit ook met name op dat punt. De docu toont aan dat er veel is verbeterd maar dat de doelen nog niet gehaald worden. En voor een deel van die doelen gaat dat ook nooit lukken, omdat de natuur niet zo werkt.

Stikstof

Het woord stikstof, dat in de documentaire nauwelijks wordt benoemd door natuurbeheerders, kwam natuurlijk ook langs. Volgens Arjen van Hinsberg van het Planbureau voor de Leefomgeving is stikstof een grote drukfactor. En een ecoloog in de zaal gaf aan dat stikstofdepositie in de gekozen gebieden niet een drukfactor is. Ook dit soort opvattingen zijn interessant, helemaal als je het afzet tegen de uitspraken van de natuurbeheerders in de documentaire. Ik heb ze niet naar stikstof gevraagd. Ik heb gevraagd wat de ontwikkeling is van de natuur, welke uitdagingen er nog zijn en hoe de natuurdoelen te halen zijn. Ik ging er dus open in en de natuurbeschermers zelf kwamen niet met stikstof als drukfactor. Terwijl hoogveen een lage kritische depositiewaarde heeft en dat in het Vragenderveen tientallen jaren met een factor 2 tot 3 werd overschreden. Vernatting van het veen en een damwand om grote waterpeilschommelingen tegen te gaan zorgden voor de positieve impuls.

Henk Rampen voegde daar nog aan toe dat hij geen gebieden kende waar stikstofdepositie aantoonbaar tot natuurschade leidt. Hij daagde de mensen in de zaal zelfs uit om met voorbeelden te komen en dan samen te gaan kijken. Na afloop van dit programma kreeg ik zendtijd op Radio 1.

Debat socialmedia

Maar er gebeurde nog meer. Het Reformatorisch Dagblad publiceerde afgelopen zaterdag een interview met mij in de aanloop naar Pakhuis De Zwijger. Dat leverde in mijn mailbak uitnodigingen en vragen op. Maar online gebeurde er iets anders. Zonder de documentaire gezien te hebben begonnen mensen uit het ecologische circuit mij te betichten van polarisatie. En mijn documentaire zou niet bijdragen aan het maatschappelijk debat. Ook vond iemand het nodig om mensen te ontmoedigen die aangaven naar Pakhuis De Zwijger te gaan. Ook op basis van vooroordelen. Het contrast tussen deze mensen en de ruim honderd mensen in de zaal was nogal groot. En ja, ik snap ook wel dat als je in de landbouwsector werkt en je salaris ontvangt via abonnee inkomsten van boeren, dat je daar vragen bij krijgt. Maar die kun je ook gewoon stellen en dan krijg je ook een gewoon antwoord. Maar in plaats daarvan verscheen er op NatureToday een opinie van de woordvoerder van SoortenNL. Een poging om de inhoud van de documentaire, ongezien, ter discussie te stellen. Dat is jammer. Ik constateer tegelijk dat het om een minderheid gaat, want de meeste reacties zijn juist positief of op zijn minst constructief.

En dat is ook niet zo raar. Dit verhaal kwam op mijn pad, omdat ik zelf ook met vragen rondliep. Vragen die blijkbaar veel meer mensen hebben en dan biedt een documentaire inzicht. En het mooie is dat je daar na het kijken in een gesprek over kan hebben. En van mening kan en mag verschillen. Maar daar leert iedereen van en zo komen we verder.